Opkuisen

Snel (als je het al eens deed)

Snel (Capella-.mxl → schone .mxl in _werk; origineel in capella\ blijft):

scripts\opkuisen.cmd "content-source\praktijk\oefenhoek\input\capella\NAAM.mxl" -o content-source\praktijk\oefenhoek\input\_werk\STAM\STAM.mxl

Alleen herkomst + rapport (geen schrijven; --analyze en --dry-run zijn hetzelfde):

scripts\opkuisen.cmd content-source\praktijk\oefenhoek\input\capella --analyze

STAM = publicatiestam uit de bibliotheek-id, zonder spaties (voorbeeld: id 8-trisagion/8a-nederlands/hemelum → 8-trisagion-8a-nederlands-hemelum). Volledige man-page (hoeken, manieren wel/niet, exitcodes): opkuisen . Ruwe .mscz: scripts\opkuisen.cmd pad\naar\bestand.mscz doet inhoudsfixes; stemmen/checklist hieronder blijf je in MuseScore 4 controleren, daarna normaliseren of opkuisen … --layout.

Wat je nu doet: de inhoud van de partituur opschonen zodat noten, stemmen en lettergrepen kloppen — vóór (of, bij een .mscz, naast) de basispartituur-standaard. Opkuisen is geen A4-layout en geen PDF/Coria. Die horen bij normaliseren / layouten en PDF en Coria .

Wanneer: bij elke nieuwe Capella-/CapToMusic-.mxl, en bij elke ruwe .mscz (VOW, MuseScore-input) waarvan de inhoud nog niet basispartituur-klaar is. Heb je al een genormaliseerde basispartituur-.mscz en corrigeer je alleen een noot of een lettergreep? Dat is nog steeds opkuiswerk in MuseScore, gevolgd door opnieuw normaliseren — zie reviewen .

Wat “opkuisen” precies betekent

Opkuisen = alles wat de muzikale en tekstuele inhoud betreft, zodat de partituur voldoet aan de afspraken over lettergrepen, stemmen en reciteertoon die hieronder en op standaard-.mscz staan. De technische norm voor scripts staat in het bestand scripts\mscz-partituur-contract.md in je repository-map VSA-demo (niet als pagina op deze site).

Wel opkuisen	Niet opkuisen (andere stap)
Stemmen op de juiste notenbalken	A4, marges, lettertypes (`scripts\layout.cmd`)
Lettergreep ↔ noot synchroon	Reciteertoon-collaps naar feathered `\|\|O\|\|` (normalisatie)
Geen plakkerige multi-klinker op één noot zonder split	PDF en Coria-`.mxl` (`mscz-products`)
Capella: verborgen reciteerkwarten, lege maten, titelrommel	Print-vel buiten de basispartituur (`*.print.mscz`)

Normaliseren (gangbaar: layouten) is de volgende scriptstap: scripts\layout.cmd. Dat script doet wél enkele inhoudsfixes (lege balk weg, lettergrepen splitsen, noot per lettergreep knippen, reciteertoon collapsen). Een verkeerde stemverdeling of structureel verkeerde tekst corrigeer jij — dat blijft opkuisen.

Wat er inhoudelijk moet kloppen (checklist)

Werk deze lijst af tot alles groen is. Bij Capella doet scripts\opkuisen.cmd (hoek capella) een groot deel automatisch; controleer het resultaat toch. Bij een .mscz kan opkuisen inhoudsfixes doen; de checklist hieronder controleer je in MuseScore 4.

1. Stemmen en notenbalken

De Oefenhoek-basispartituur is meestal één SATB-partituur op twee notenbalken in het systeem: bovenstemmen (S/A/T) op de eerste balk, bas (B) op de tweede, met de gezongen tekst tussen die balken (niet onder de bas, niet vier keer herhaald per stem).

Veel voorkomende bronproblemen:

Situatie	Wat jij doet
SAT op balk 1, B op balk 2, maar verkeerde stemmen of ontbrekende stem	In MuseScore 4: controleer per noot welke stem (1–4) actief is; zet S/A/T/B op de juiste stem en balk
Verkeerde of ontbrekende sleutel (bijv. G op de onderbalk, C2, G8vb)	Opkuisen en normalisatie zetten bij twee balken G boven / F onder (ook mid-score). Bij één of drie+ gevulde balken: zelf in MuseScore zetten
Extra lege derde balk na import	Mag blijven tot normalisatie: `scripts\layout.cmd` verwijdert lege maat-balken vaak automatisch
Extra balk mét noten die niet horen	Verwijder of verplaats die noten in MuseScore; het layout-script wist geen gevulde balk “voor jou”
Partijnamen “Sopraan / Alt / …” op elk systeem	Capella-script verbergt partijnamen; bij `.mscz` zet je instrumentnamen uit of laat normalisatie de stijl zetten
Lyrics op alle vier de stemmen herhaald	Alleen op de bovenstem (stem 1) houden; Capella-script stript lagere stemmen

2. Synchronisatie lettergreep ↔ noot

Elke gezongen lettergreep hoort bij de juiste noot(en). Dat is nodig voor Coria-playback én voor een leesbare PDF.

Eis	Uitleg
Eén lettergreep per noot in recitatief	Hele woorden (`altijd`, `eeuwen`) worden in lettergrepen geknipt; per lettergreep een noot met dezelfde duur (geen triolen van één kwart maken)
Multi-klinker tokens splitsen	Bijvoorbeeld `melse` → `mel` + `se`; het Capella-script en later normalisatie voegen daar noten voor in (zelfde duur, alle stemmen homofoon)
Homofone dekking	Waar de sopraan een lettergreep heeft, hebben de andere stemmen op dat moment ook een noot (niet één lange noot over meerdere lettergrepen heen zonder knip)
Melisma	Eén lettergreep over meerdere noten met slur: laten staan. Koppelteken in de tekst (`Va-der`) is geen melisma
Geen “plakkerige” tekst	Geen woord met meerdere lettergrepen vastgeplakt op één noot terwijl er meerdere noten nodig zijn

Controle in MuseScore 4: klik een noot, kijk of de lyric-lettergreep klopt; loop het stuk door met de liturgische tekst ernaast.

3. Capella-specifieke rommel (alleen Capella-`.mxl`)

Zie de sectie hieronder: het script ruimt dit op. Jij overschrijft het origineel in input\capella\ niet.

4. Titel, cues en copyright (inhoud, niet styling)

Onderdeel	Eis
Titel	Werk-titel van het stuk; geen boekpagina-cijfers in de partituur
Cues `P:` / `D:` / `K:`	Als Staff Text in de muziek, niet als ondertitel in het titelvak
Copyright / `<rights>`	Uit de bron laten staan als die er is; ontbreekt die, zet normalisatie later default CC BY-SA 4.0

Pad A — Capella- of CapToMusic-`.mxl`

Wat `scripts\opkuisen.cmd` doet bij Capella

Het script herkent Capella/CapToMusic (hoek capella) en past de Capella-MusicXML-manieren toe. Het is geen “maak het mooi in MuseScore”. A4-layout is een aparte diepte (--layout of layout ). Volledige wel/niet-tabellen, andere hoeken en exitcodes: opkuisen .

Laag	Wat er gebeurt
Capella-semantiek	Onzichtbare klinkende noten (`print-object=no`) worden zichtbare reciteerkwarten (duur en noottype blijven). Maatlengte mag groeien als er lettergrepen bijkomen. Halve/hele noten op cadensen blijven echte lengte
Tekst–noot-binding	Lettergreep ↔ noot; multi-klinker tokens splitsen met extra noten (zelfde duur op alle stemmen); lyrics alleen op stem 1; backups bijwerken zodat A/T/B niet te laat starten; partijnamen weg; titels naar work-title; boekpagina-cijfers weg; lege/rust-only maten weg
Partituurhint	Compactere systeem-/balkafstand in de XML als startpunt voor MuseScore

Het script stript geen <rights> / copyright uit de MusicXML.

Twijfel over de herkomst? Eerst alleen analyseren (geen schrijven):

scripts\opkuisen.cmd "content-source\praktijk\oefenhoek\input\capella\NAAM.mxl" --analyze

--dry-run doet precies hetzelfde als --analyze.

Stap voor stap

Ken het bibliotheek-id (drie lagen), bijvoorbeeld 8-trisagion/8a-nederlands/hemelum. Nog geen id? Ga terug naar binnenhalen en het Id-register .
Bepaal de publicatiestam (de drie id-lagen met - ertussen, zonder spaties): 8-trisagion-8a-nederlands-hemelum.
Maak de map content-source\praktijk\oefenhoek\input\_werk\8-trisagion-8a-nederlands-hemelum\ (Verkenner of laat het script de map aanmaken bij schrijven). De map _werk\ staat alleen op jouw pc (niet in git).
Open het Windows-opdrachtvenster in de repository-map VSA-demo (hoe ).
Draai het opkuis-commando. Zet de bron-bestandsnaam tussen aanhalingstekens als er spaties in zitten. Voorbeeld:

scripts\opkuisen.cmd "content-source\praktijk\oefenhoek\input\capella\8a - 8-trisagion.mxl" -o content-source\praktijk\oefenhoek\input\_werk\8-trisagion-8a-nederlands-hemelum\8-trisagion-8a-nederlands-hemelum.mxl

Wacht tot de prompt terugkomt. Het script print hoek/confidence en tellers (unhide=…, splits=…, …). Fout over spaties in de uitvoernaam: kies een -o-pad zonder spaties. Overschrijf nooit het Capella-origineel in capella\ (schrijven naar ruwe input\capella\ vereist --in-place; gebruik liever -o naar _werk).
Optioneel: open de opgekuiste .mxl even in MuseScore 4 om te zien of lettergrepen en maten er redelijk uitzien. Styling hoeft nog niet te kloppen.

Daarna: standaard-.mscz / normaliseren .

Pad B — ruwe `.mscz` (VOW, MuseScore-input, …)

scripts\opkuisen.cmd herkent .mscz als hoek musescore en kan inhoudsfixes doen (lege balk weg, lettergrepen splitsen, noot per lettergreep). Dat vervangt niet jouw checklist hierboven: verkeerde stemverdeling of liturgische tekst corrigeer je in MuseScore 4.

Zet of kopieer het bestand naar content-source\praktijk\oefenhoek\input\_werk\<stam>\ met een bestandsnaam zonder spaties. Het origineel in input\vow\ of input\musescore\ blijft onaangeroerd.
Optioneel automatisch:

scripts\opkuisen.cmd content-source\praktijk\oefenhoek\input\_werk\STAM\STAM.mscz

Open de .mscz in MuseScore 4 (niet MuseScore 3).
Werk de checklist af: stemmen/balken, lettergreep↔noot, cues, titel.
Bestand → Opslaan (Ctrl+S).
Ga naar normaliseren (scripts\layout.cmd), of combineer met scripts\opkuisen.cmd … --layout. Normaliseer niet in de hoop dat een verkeerde SAT+B-indeling vanzelf goed komt: het script haalt lege balken weg en kan lettergrepen knippen, maar herschikt geen verkeerde stemmen voor jou.

Twijfel over de bibliotheek-id? Niet raden — vraag na en noteer in content-source\praktijk\oefenhoek\input\werkvoorraad.md.

Wat je niet doet bij opkuisen

Geen PDF of Coria-.mxl maken (dat is mscz-products, later).
Geen MusicXML-roundtrip: basispartituur-.mscz exporteren naar .mxl en weer openen gooit de MuseScore-stijl weg.
Geen scripts\layout.cmd op *.print.mscz (printvel staat buiten deze straat — Print-.mscz ).
Geen Capella-origineel in input\capella\ overschrijven.

Klaar als

Bron	Klaar-criterium
Capella	Opgekuiste `.mxl` zonder spaties in `_werk\<stam>\`; origineel in `capella\` ongewijzigd; checklist hierboven aanvaardbaar
`.mscz`	Stemmen, balken en lettergreep–noot-koppeling aanvaardbaar; bestand opgeslagen; je kunt normaliseren

Volgende stap voor beide paden: standaard-.mscz maken (normaliseren / layouten) .

Volgende: standaard-.mscz