Standaard- / basispartituur-`.mscz` maken (normaliseren / layouten)

Snel (als je het al eens deed)

Van opgekuiste .mxl:

scripts\layout.cmd content-source\praktijk\oefenhoek\input\_werk\STAM\STAM.mxl -o content-source\praktijk\oefenhoek\input\_werk\STAM\STAM.mscz

Van ruwe .mscz (VOW e.d.): zelfde script; invoer is die .mscz; -o naar _werk\STAM\STAM.mscz (geen spaties in de bestandsnaam). Opnieuw op een bestaande basispartituur (in-place, na editslag):

scripts\layout.cmd pad\naar\bestand.mscz

Norm: bestand scripts\mscz-partituur-contract.md in VSA-demo. Weigert *.print.mscz. Man-page: layout .

Wat je nu doet: normaliseren — in gewone taal vaak layouten genoemd. Je past de Oefenhoek-basispartituur-standaard toe met scripts\layout.cmd. Uitkomst: een basispartituur-.mscz (canonieke MuseScore-partituur) op A4, klaar om na te kijken en later PDF + Coria van te maken.

Wanneer: na opkuisen (Capella-script of handmatige .mscz-check), of meteen als de inhoud van een ruwe .mscz al klopt. Sla deze pagina over als er al een genormaliseerde basispartituur ligt en je alleen noten of tekst wilt wijzigen → reviewen en opnieuw normaliseren .

Normaliseren en layouten — dezelfde scriptstap

Term	Gebruik
Normaliseren	Contractterm: de basispartituur-regels toepassen op de `.mscz`
Layouten	Gangbare naam voor dezelfde stap (“de layout opnieuw zetten”)
Script	Altijd `scripts\layout.cmd …`
Niet	Handmatig in MuseScore “A4 kiezen” en hopen dat fonts/recitatief/copyright kloppen — dat is niet de basispartituur-standaard

Opkuisen ≠ normaliseren. Opkuisen maakt de inhoud kloppend (stemmen, lettergrepen). Normaliseren zet die inhoud in de basispartituur-vorm (pagina, stijl, reciteertoon-encoding, tempo, copyright-velden). Details over inhoud: Opkuisen .

Voorwaarden

MuseScore 4 geïnstalleerd (niet versie 3). Bij een .mxl-invoer start het script MuseScore zelf voor de import. Typisch pad: C:\Program Files\MuseScore 4\bin\MuseScore4.exe.
Bestandsnamen voor publicatie / _werk-uitvoer: geen spaties, alleen a-z, 0-9, -, _. Helper: scripts\score_filenames.py.
Geen *.print.mscz — die horen buiten deze pijplijn (Print-.mscz ).
Opdrachtvenster geopend in de repository-map VSA-demo (hoe ).

Wat `scripts\layout.cmd` wél doet

Alles hieronder komt uit die basispartituur-norm (scripts\mscz-partituur-contract.md). Het script is idempotent: opnieuw draaien mag en hoort na elke inhoudelijke editslag.

Pagina en typografie

Regel	Waarde
Papier	A4 staand, marges 15 mm
Eerste systeem	Geen extra inspring
Laatste systeem	Uitrekken over de paginabreedte (recitatief-tekst niet links opeengedrongen)
Verticaal	Pagina niet “volspuiten”
Partijnamen	Uit
Maatnummers	Eerste maat van elke regel
Lyrics	Onder de bovenste balk
Fonts	Source Sans 3 (lyrics 13 pt, staff-/systemtekst 12 pt, titel 18 pt, footer 8 pt)

Titelvak en cues

Titelvak (VBox): alleen title (= workTitle) en composer.
Cues P: / D: / K: die per ongeluk in ondertitel of movementTitle stonden, worden Staff Text op de eerste maat.
Arial op staff-tekst wordt opgeschoond richting de standaardfont.

Lettergrepen en stemdekking (contract-fixes)

Multi-klinker tokens splitsen (nl_hyphen.py).
Waar nodig: extra noten invoegen of langere noten knippen zodat elke partij minstens één noot per lettergreep heeft (SATB homofoon).
Lege maat-balken (vaak een derde lege balk na Capella SAT+B-import) verwijderen.

Reciteertoon (MCI, één basispartituur-encoding)

Bij een rij opeenvolgende noten met zelfde toon én zelfde duur, elk met een lettergreep, en meer dan vijf lettergrepen in die rij:

Positie	Resultaat
Eerste lettergreep	Gewone noot
Middelste lettergrepen	Eén stokloze feathered noot `\|\|O\|\|` met de middelste tekst
Laatste lettergreep	Gewone noot

Reeksen van vijf of minder blijven gewone noten. Melisma, cadens met bewuste lengte en toonwissels worden niet gecollapsed. Coria exploseert de feathered noot later tot één kwart per lettergreep.

Maatstrepen, rusten, tempo, copyright

Onderdeel	Gedrag
Eindmaatstrepen per systeem	Verborgen eindstrepen weer zichtbaar
Opvulrusten aan het eind van een maat	Weg; maatlengte = som van de noten
Leidende rusten	Ritmisch behouden; na start/dubbele streep met gap
Lyric-underlines (melisma-ticks)	Standaard weg (Capella-slurs zijn frasen); opt-in via meta `vsaLyricExtenders`
Tempo	Verplicht voor Coria; default 120 BPM als er geen metronoom in de basispartituur staat
Copyright	Notice uit de bron → korte footer + colofon; ontbreekt notice → CC BY-SA 4.0 (deze uitgave) + eredienst-kopieertoestemming; in de bibliotheek: regel `Bibliotheek-id:` + meta `vsaBibliotheekId`
Contractmeta	`vsaPartituurContract` = `partituur-1`

Wat het script níet doet

Niet	Waar dan wel
Capella-lagen 1–3 (verborgen reciteerkwarten zichtbaar maken, Capella-titelrommel, …)	Opkuisen / `scripts\opkuisen.cmd`
Verkeerde stem op de verkeerde balk herschikken	Jij in MuseScore (opkuisen)
PDF of Coria-`.mxl` maken	PDF en Coria / `scripts\mscz-products.cmd`
Print-vel normaliseren	Bewust geweigerd — Print-.mscz
MusicXML-roundtrip “repareren”	Nooit doen; blijf op de `.mscz`

Stap voor stap

Van opgekuiste Capella-`.mxl`

Voorbeeld voor bibliotheek-id 8-trisagion/8a-nederlands/hemelum:

scripts\layout.cmd content-source\praktijk\oefenhoek\input\_werk\8-trisagion-8a-nederlands-hemelum\8-trisagion-8a-nederlands-hemelum.mxl -o content-source\praktijk\oefenhoek\input\_werk\8-trisagion-8a-nederlands-hemelum\8-trisagion-8a-nederlands-hemelum.mscz

Het script converteert via MuseScore 4 naar .mscz en past daarna de basispartituur-standaard toe. Wacht tot de regel ok … verschijnt; daaronder staan korte notities (bijvoorbeeld reciteer-collaps, copyright).

Van een VOW- of andere ruwe `.mscz`

Kopieer de ruwe .mscz niet rechtstreeks naar de bibliotheek. Eerst normaliseren naar _werk met een naam zonder spaties:

scripts\layout.cmd content-source\praktijk\oefenhoek\input\vow\Cherubijnenlied-Kastorskij.mscz -o content-source\praktijk\oefenhoek\input\_werk\15-cherubijnenhymne-15c-kastorski-hemelum\15-cherubijnenhymne-15c-kastorski-hemelum.mscz

Controleer vóór of na deze stap of stemmen en lettergrepen kloppen — dat is opkuisen . Doe de normalisatie alleen als de bibliotheek-id in de werkvoorraad klopt; anders eerst vragen.

Na de eerste normalisatie

Open de nieuwe .mscz in MuseScore 4.
Controleer: A4, tekst tussen de balken, titel/componist, geen rare lege balk, reciteertoon ziet er uit als eerste + \|\|O\|\| + laatste waar dat hoort.
Inhoudelijke fouten (verkeerde noot, plakkerige lettergreep, verkeerde stem): corrigeren in MuseScore, opslaan, opnieuw hetzelfde script op dezelfde .mscz — zie reviewen .
Nog geen PDF of Coria maken tot de inhoud akkoord is.

Klaar als

Je hebt een .mscz in _werk\<stam>\ (of al in de bibliotheek) die:

in MuseScore 4 opent op A4 met de basispartituur-typografie;
tekst tussen de balken toont;
door scripts\layout.cmd is gehaald (meta vsaPartituurContract);
het ruwe origineel in input\ onaangeroerd laat.

Volgende stap: reviewen en opnieuw normaliseren .

Volgende: reviewen

Standaard- / basispartituur-.mscz maken (normaliseren / layouten)