Begrippenlijst

Deze pagina toont de mensleesbare begrippenlijst (HRG) van org-brede termen. De tabel wordt gevuld door de TEv2-pipeline (hrgt) vanuit de curated texts in docs/terms/. Zonder die build kan de tabel leeg of onvolledig lijken; lokaal: build.

Samenhang en criteria (vier niveaus, R1–R5): zie Zangstukmodel. Per term: hover (TermRef) of de term-entry onder docs/terms/.

Term	Definitie
Afgeleide	Een bestand dat volledig en herhaalbaar door een conversiemechanisme uit een bronbestand wordt gegenereerd, en dat (dus) niet als bronbestand in de bron-repository staat. Opmerkingen: - Voorbeelden: .svg via vsa svg; .mxl via vsa musicxml. - Afgeleiden worden niet getrackt in de bron-repository; ze worden gegenereerd tijdens de build.
Alias	Een voor mensen leesbare naam of werknaam voor een entiteit (zangstuk, variant, uitvoeringsvorm of representatie), die op de invoergrens mag worden gebruikt en door een resolver wordt omgezet naar het canonieke id in opslag. Opmerkingen: - Aliassen mogen spaties, hoofdletters, diacritica en andere talen bevatten; het canonieke id blijft ^[a-z0-9_-]+$. - Binnen één scope mag een alias niet op twee verschillende entiteiten wijzen; bij meerdere matches is er een ambiguïteitsfout. - Niet verwarren met het canonieke id zelf, noch met herkomst (waar iets vandaan komt).
Bron-repo	Alias voor Bron-repository.
Bron-repository	De git-repository orthodox-ronl/bron (of een expliciet aangewezen opvolger); de centrale opslagplaats voor representaties van uitvoeringsvormen (van varianten) van zangstukken, alsmede voor de specificaties van de opslag, en van manieren om daarin te zoeken. Opmerkingen: - Niet verwarren met bronbestand (een bestand) of herkomst (metadata over oorsprong). - Repositories voor de VSA-tooling, of parochie-specifieke zaken en vendor-checkouts zijn geen bron-repository.
Bronbestand	Een bestand waarvoor geen geautomatiseerd, herhaalbaar conversiemechanisme bestaat dat het volledig uit een ander getrackt bestand in dezelfde repository genereert. Opmerkingen: - Voor het opnemen van bronbestanden in de bron-repo is dus altijd tenminste één handmatige actie vereist. - Voorbeelden van bronbestanden::   - handmatig geschreven .vsa bestanden.   - gescande documenten (met extensies als .tif, .jpg, .pdf e.d.)   - MusicXML of MXL bestanden die door een programma als MuseScore zijn gemaakt   - Een .coria.html bestand zoals je die door https://coria.nl/ kunt laten maken (en dan in de repo zetten) - Voorbeelden van afgeleiden (dat zijn per definitie GEEN bronbestanden)::   - .svg bestanden die middels de vsa tool zijn gegenereerd.   - HTML bestanden zoals die zijn gegenereerd uit geautomatiseerde workflows.
Canonieke id	De stabiele, machine-leesbare identifier van een entiteit (zangstuk, variant, uitvoeringsvorm of representatie) in opslag: lowercase ASCII volgens ^[a-z0-9_-]+$, zonder spaties, diacritica of Cyrillisch. Opmerkingen: - Voorbeelden: zangstuk-id antifoon-1-weekdagen, uitvoeringsvorm-id groningen. - Op de invoergrens mag een alias gebruikt worden; de resolver levert altijd het canonieke id voor paden, yaml, git en bron:…-referenties. - Niet verwarren met alias (menselijke werknaam) of met herkomst (waar iets vandaan komt).
Compositie	Een YAML-bestand onder composities/ in de bron-repository met geordende verwijzingen naar zangstukken (toekomstig: via zangstuk-id, variant-id, uitvoeringsvorm-id). Nog niet geïmplementeerd. Opmerkingen: - Nog niet geïmplementeerd in de bron-repository. - Niet verwarren met samenstelling (parochie-markdown met :::include) of sjabloon (markdown met :::include zoek=).
Conversiemechanisme	Een gedefinieerde, geautomatiseerde en herhaalbare tool CM die een bronbestand B omzet naar een afgeleide AB = CM(B). Opmerkingen: - Voorbeelden: vsa svg (VSA → SVG), vsa musicxml (VSA → MXL). - Het bestaan van een conversiemechanisme is het criterium waarmee onderscheid wordt gemaakt tussen bronbestand en afgeleide.
Exportmechanisme	De manier waarop een samenstelling een bronbestand of afgeleide ontsluit voor een lezersdoel, via een :::include-directive met een exporttype. Opmerkingen: - Niet verwarren met conversiemechanisme (bestand → afgeleide in de toolketen). - Voorbeeld: :::include svg zoek="…" ::: kiest exporttype svg.
Exporttype	De naam die in een :::include <exporttype>-directive aangeeft welk exportmechanisme wordt gebruikt, zoals svg, coria of mxl. Opmerking: Huidige exporttypen: svg, coria, mxl.
Geregistreerde representatie	Een representatie waarvoor een source-entry bestaat in de bron-repository die haar koppelt via file:, access: of status:. Opmerkingen: - Het tegenovergestelde van een parochie-lokale representatie. - Registratie vindt plaats via promotie: een PR naar de bron-repository met source-entry en bronbestand.
Herkomst	Metadata die beschrijft waar een zangstuk, variant, uitvoeringsvorm of representatie vandaan komt — mens, traditie, publicatie of parochie — maar niet zijnde een bronbestand of de bron-repository zelf. Opmerkingen: - Herkomst mag onbekend zijn: de entiteit bestaat desondanks. - Herkomst is geen bestand; het is metadata (zoals reference: in zangstuk.yaml).
Manifest	Een YAML-bestand met vaste bestandsnaam (variant.yaml of uitvoeringsvorm.yaml) dat precies één entiteit op variant- of uitvoeringsvorm-niveau registreert en uitsluitend metadata over die entiteit beschrijft. Opmerkingen: - Niet verwarren met npm-package-manifest, PWA-manifest, CI-build-manifest of andere generieke gebruiken van het woord manifest. - zangstuk.yaml in de bron-repository is geen manifest — dat volgt het source-entry-model. - Een manifest is zelf geen representatie, bronbestand of samenstelling.
Parochie-lokale representatie	Een bronbestand of inline-notatie in een parochie-repo die nog niet geregistreerd is in de bron-repository. Opmerkingen: - Na promotie (PR naar bron-repository) wordt een parochie-lokale representatie een geregistreerde representatie. - Parochie-lokale representaties staan onder content-source/lokaal/<zangstuk-id>/<variant-id>/….
Pitch-transition	Alias voor Toonhoogte-overgang.
Promotie (registratie)	De overgang van een parochie-lokale representatie naar een geregistreerde representatie, door het toevoegen van een source-entry en bijbehorend bronbestand in de bron-repository via een PR. Opmerkingen: - Bij promotie blijven de canonieke ids behouden. - Promotie vereist een PR op de bron-repository met source-entry én bronbestand.
Representatie	Een bestand waarin een uitvoeringsvorm concreet is vastgelegd. Opmerkingen: - Vormen: vsa-notatie, scan van een partituur, MusicXML/MXL als bron, audio, e.d. - Onderscheid van afgeleide: .svg of .mxl die een tool volledig uit een bronbestand herhaalt, is een afgeleide, geen representatie. - Onder dezelfde uitvoeringsvorm mogen meerdere representaties bestaan (bijv. scan + getrouwe vsa-bestand).
Samenstelling	Een markdown-document (met VSA-directives) dat representaties ordent voor een lezersdoel, zonder zelf representatie te zijn. Opmerkingen: - Voorbeelden: zondag-toon-1.md, antifonen-hemelum.md. - Een samenstelling is het ingevulde (opgeloste) resultaat van een sjabloon. - Niet verwarren met compositie (org-brede ordered list van zangstukken in yaml) of sjabloon (markdown met :::include zoek=).
Source-entry	Een element in de sources:-lijst van zangstuk.yaml in de bron-repository, met een uniek id binnen dat zangstuk; registreert een representatie of placeholder op het huidige platte model. Opmerkingen: - Het id-veld van een source-entry correspondeert met het representatie-id. - Meerdere source-entries kunnen meerdere representaties registreren, of (legacy) nog niet onderscheiden variant/uitvoeringsvorm-structuur bevatten — bij nieuw werk gebruik het vier-niveaumodel.
Toonhoogte-overgang	Een stil bracket-token in vsa-notatie van de vorm [<oude-EHM>:<nieuwe-EHM>] dat een bewuste sprong in relatieve toonhoogte aangeeft zonder iets op het blad te tonen. Opmerkingen: - Normatieve syntax, semantiek en rendering staan in VSA-tooling (tool-specifiek), niet in dit Zangstukmodel. - Onderscheid met een hoogte-markering [<EHM>:]: die eindigt op :] en is zichtbaar op het blad; een toonhoogte-overgang heeft niet-lege inhoud na de middelste : vóór ]. - Voorbeeld: [//:/] springt van relatieve hoogte // naar / tussen opeenvolgende stukken in één bron.
Uitvoeringsvorm	Een concrete realisatie van een bepaalde variant van een zangstuk, waarbij de muzikale identiteit van die variant behouden blijft. Opmerkingen: - Twee uitvoeringsvormen van dezelfde variant van een zangstuk kunnen verschillen in::   - de keuze van instrumenten/zangers die verschillende stemmen vertolken   - de manier waarop bepaalde loopjes (omhoog-omlaag of omgekeerd) worden uitgevoerd   - de verdeling van lettergrepen over de noten
Variant (van een Zangstuk)	Een zekere zelfstandige muzikale realisatie van het zangstuk, dat zich van andere varianten van datzelfde zangstuk onderscheidt door geheel eigen en wezenlijk andere muzikale kenmerken. Opmerkingen: - Varianten van het zangstuk dat we kennen als de Cherubijnenhymne zijn gemaakt door Kastorski, Tchikhinashvili, Rachmaninov en anderen. - Twee varianten van hetzelfde zangstuk klinken heel anders; als je de tekst niet hoort of zou kennen kun je denken dat het uitvoeringen van verschillende zangstukken zijn. - Vergelijkbare begrippen die buiten de scope van deze terminologie ook wel worden gehanteerd zijn bewerking, versie, setting, compositievariant.
Vereenvoudigde Slavische Accentnotatie	Overkoepelend begrip voor zowel de vsa-notatie (het notatieformaat voor liturgische zangteksten) als de vsa-tooling (de CLI en toolchain voor validatie en publicatie). Opmerkingen: - Gebruik vsa-notatie als je specifiek de notatiesyntaxis bedoelt, en vsa-tooling als je de tools bedoelt. - Een .vsa-bestand is een bronbestand en tevens een representatie van een uitvoeringsvorm.
VSA	Afkorting van Vereenvoudigde Slavische Accentnotatie.
vsa-bestand	Een bestand met de extensie .vsa waarvan de inhoud uitsluitend syntactisch geldige vsa-notatie bevat — d.w.z. door de vsa-tooling foutloos wordt geparseerd en gevalideerd. Opmerkingen: - Een vsa-bestand is een bronbestand dat tegelijk als representatie van een uitvoeringsvorm fungeert. - Bestanden in bron-repository staan onder sources/vsa/ in de zangstuk-map; de bestandsnaam weerspiegelt de herkomst, bijv. groningen.vsa. - Afgeleide formaten (.svg, .mxl) worden door vsa-tooling uit een vsa-bestand gegenereerd en worden niet in de bron-repository opgeslagen.
VSA-notatie	Het tekstgebaseerde notatieformaat waarmee liturgische zangteksten worden vastgelegd: een formeel gespecificeerde taal met scopes, modifiers en bracket-directives, parseeerbaar en valideerbaar door vsa-tooling. Opmerkingen: - Een vsa-bestand is een bronbestand en tevens een representatie van een uitvoeringsvorm. - VSA-notatie sluit aan bij de notatiepraktijk zoals beschreven in het Nederlandse Liturgikon (Den Haag, 1968). - VSA-notatie is niet bedoeld als vervanging van historische neumennotaties, maar als een formeel definieerbare variant van de vereenvoudigde praktijk in Nederlandse orthodoxe parochies. - Bracket-tokens zoals hoogte-markeringen en toonhoogte-overgang zijn onderdeel van de notatiesyntaxis; de normatieve grammatica staat in vsa-tooling.
VSA-tooling	De Python-toolchain (vsa CLI) waarmee vsa-notatie-bestanden worden geparseerd, gevalideerd en omgezet naar afgeleiden zoals SVG en MusicXML. Opmerkingen: - De vsa-CLI biedt subcommando's voor validatie, rendering en export; zie de CLI-referentie. - VSA-tooling genereert afgeleiden uit bronbestanden; de afgeleiden zelf worden niet in de bron-repository opgeslagen. - De tooling bevindt zich in de repo orthodox-ronl/VSA-tooling.
Zangstuk	Een liturgisch-muzikaal geheel met een stabiele zangstuk-id, waaronder nul of meer varianten bestaan. Opmerkingen: - Beantwoordt de vraag: welk stuk in de liturgie? (bijv. Cherubijnenhymne, 1e antifoon weekdagen). - Een .vsa-bestand of een samenstelling is geen zangstuk — dat zijn representatie / samenstelling.