Kruis en mol¶
Wat een kruis (# / +) en een mol (b / ♭) in VSA doen — met
concrete frasen die je lokaal kunt valideren en naar MusicXML kunt exporteren.
Normatieve regels: Interpretatie van EHMs, Tot hoever werkt de halftoon?. Historische achtergrond: Relatie Liturgikon ↔ VSA.
Twee lagen (kort)¶
| Laag | Wat het bestuurt | Voorbeelden |
|---|---|---|
| Diatonische cursor | laddergraad (do, re, mi, …) | /, \, -, ~, //, … |
| Accidens | klinkende toon op de aankomstgraad | # / + / ♯ (kruis), b / ♭ (mol) |
De halftoon-prefix staat vóór de basisbeweging en wijzigt alleen de klinkende aankomsttoon. De prefix schuift de cursor niet chromatisch mee.
Tot hoever werkt de halftoon?¶
In klassieke muzieknotatie geldt een kruis of mol tot de volgende maatstreep, of tot een herstelteken / nieuw voorteken op dezelfde nootletter. Alle latere noten van die letter in dezelfde maat blijven gewijzigd.
In VSA is de reikwijdte korter én anders:
| Regel | Klassieke notatie | VSA |
|---|---|---|
| Tot wanneer? | maatstreep of ♮ / nieuw voorteken | tot de volgende ladderstap (/, \, …) zonder nieuwe prefix |
Zelfde toon erna (-, ~, recite) |
blijft gewijzigd (binnen de maat) | blijft gewijzigd (ook over een maatstreep) |
| Terug naar dezelfde nootletter via andere tonen | blijft gewijzigd tot maatstreep/♮ | ladderstap zonder prefix → natuurlijke laddertoon |
| Maatstreep alleen | beëindigt het voorteken | beëindigt het VSA-accidens niet |
Voorbeeld A — stopt bij de volgende ladderstap¶
[:] {#-Cis}{/Re}{\Do} [:]
| Lettergreep | Klinkend (do=C4) | Waarom |
|---|---|---|
| Cis | C♯ | #- zet kruis op do |
| Re | D | / = ladderstap → natuurlijke re |
| Do | C | \ = ladderstap → natuurlijke do |
In klassieke notatie zou die laatste C in dezelfde maat nog C♯ zijn, tenzij
er een herstelteken staat. VSA heeft geen aparte ♮-prefix nodig: de
ladderstap zonder prefix volstaat. MusicXML-export zet wél een zichtbaar
natural op Do, zodat de partituur dezelfde reeks toont.
Voorbeeld B — blijft op zelfde-toon, ook over een maatstreep¶
[:] {#-Cis}{-nog} // {-verder} [:]
| Lettergreep | Klinkend | Waarom |
|---|---|---|
| Cis | C♯ | #- |
| nog | C♯ | - = zelfde toon |
(maatstreep //) |
— | beëindigt het VSA-accidens niet |
| verder | C♯ | - na de maatstreep houdt nog steeds Cis |
In klassieke notatie zou verder zonder nieuw kruis meestal natuurlijke C
zijn. In VSA blijft de klinkende toon chromatisch tot er een
ladderstap zonder prefix komt.
Voorbeeld C — na maatstreep natuurlijk door een ladderstap¶
[:] {#-Cis} // {/Re} [:]
Hier is Re natuurlijk (D), niet omdat de maatstreep het kruis “wiste”, maar
omdat / een ladderstap zonder prefix is.
Invoer (cursor vs. klinktoon)¶
Fixture: examples/docs-walkthroughs/halftoon-accidens-cursor.vsa
[:] {+\neer}{/terug_} op do. [:]
[:] {b/om}{-hoog_} op re. [/:]
| Frase | Cursor | Klinkende tonen | Waarom |
|---|---|---|---|
{+\neer}{/terug} |
do → ti → do | B♯, daarna C | + = kruis op ti; / herstelt de natuurlijke do |
{b/om}{-hoog} |
do → re → re | D♭, daarna D♭ | mol op re; - houdt dezelfde klinktoon (inclusief mol) |
Gregos-stijl — zelfde-toon houdt het kruis vast tot de ladderstap:
[/:] {+\go}{ri}{/os} [/:]
klinkt als D → C♯ → C♯ → D. De lettergreep ri heeft geen #- nodig; os
is weer natuurlijk omdat / een ladderstap is.
Geen aparte herstelteken-prefix¶
Het Liturgikon tekent + / ♭ soms als herstellingsteken op het blad.
VSA heeft daar geen aparte glyph voor. “Herstel” naar de natuurlijke
laddertoon = ladderstap zonder nieuwe halftoon-prefix (zie voorbeeld A).
Commando’s¶
cd /d C:\Git\orthodox-ronl\VSA-tooling
vsa validate examples\docs-walkthroughs\halftoon-accidens-cursor.vsa
vsa musicxml examples\docs-walkthroughs\halftoon-accidens-cursor.vsa generated\halftoon-accidens.musicxml
Meer combinaties: Halftoon-prefix combinaties (voorbeelden).