Overzicht

Deze pagina toont de mensleesbare glossary van tool-termen in deze repo. De tabel wordt gevuld door de TEv2-pipeline (hrgt) vanuit de curated texts in docs/terminologie/, inclusief geselecteerde org-termen uit bron (*@bron in docs/saf.yaml). Zonder die build kan de tabel leeg of onvolledig lijken; lokaal: scripts\docs-build-tev2.cmd.

Org-brede normatieve uitleg staat in bron — terminologie. Zie ook TEv2 in tool-docs.

Term	Definitie
@include-vsa	een string die met @include-vsa begint, precies één ondersteunde resolverparameter bevat (zoek=, id= of lokaal=) en tijdens verwerking door de body van het doelbestand wordt vervangen. Opmerking: Voorbeeld: refrein: @include-vsa zoek="Troparion" — alleen de @include-vsa …-substring wordt vervangen.
Abstract Syntax Tree	een expliciete nodeboom die door de parser uit VSA-invoer wordt geproduceerd en die validator en renderer zonder semantische herinterpretatie kunnen lezen.
Afgeleide	Een bestand dat volledig en herhaalbaar door een conversiemechanisme uit een bronbestand wordt gegenereerd, en dat (dus) niet als bronbestand in de bron-repository staat. Opmerkingen: - Voorbeelden: .svg via vsa svg; .mxl via vsa musicxml. - Afgeleiden worden niet getrackt in de bron-repository; ze worden gegenereerd tijdens de build.
Alias	Een voor mensen leesbare naam of werknaam voor een entiteit (zangstuk, variant, uitvoeringsvorm of representatie), die op de invoergrens mag worden gebruikt en door een resolver wordt omgezet naar het canonieke id in opslag. Opmerkingen: - Aliassen mogen spaties, hoofdletters, diacritica en andere talen bevatten; het canonieke id blijft ^[a-z0-9_-]+$. - Binnen één scope mag een alias niet op twee verschillende entiteiten wijzen; bij meerdere matches is er een ambiguïteitsfout. - Niet verwarren met het canonieke id zelf, noch met herkomst (waar iets vandaan komt).
AST	Afkorting van Abstract Syntax Tree.
Bracket-directive	een tekstfragment dat als afzonderlijk VSA-token tussen [ en ] voorkomt en door bracket-dispatch wordt geclassificeerd voordat de inhoudelijke parsing verdergaat.
Bracket-token	Alias voor Bracket-directive.
Bron-repo	Alias voor Bron-repository.
Bron-repository	De git-repository orthodox-ronl/bron (of een expliciet aangewezen opvolger); de centrale opslagplaats voor representaties van uitvoeringsvormen (van varianten) van zangstukken, alsmede voor de specificaties van de opslag, en van manieren om daarin te zoeken. Opmerkingen: - Niet verwarren met bronbestand (een bestand) of herkomst (metadata over oorsprong). - Repositories voor de VSA-tooling, of parochie-specifieke zaken en vendor-checkouts zijn geen bron-repository.
Bronbestand	Een bestand waarvoor geen geautomatiseerd, herhaalbaar conversiemechanisme bestaat dat het volledig uit een ander getrackt bestand in dezelfde repository genereert. Opmerkingen: - Voor het opnemen van bronbestanden in de bron-repo is dus altijd tenminste één handmatige actie vereist. - Voorbeelden van bronbestanden::   - handmatig geschreven .vsa bestanden.   - gescande documenten (met extensies als .tif, .jpg, .pdf e.d.)   - MusicXML of MXL bestanden die door een programma als MuseScore zijn gemaakt   - Een .coria.html bestand zoals je die door https://coria.nl/ kunt laten maken (en dan in de repo zetten) - Voorbeelden van afgeleiden (dat zijn per definitie GEEN bronbestanden)::   - .svg bestanden die middels de vsa tool zijn gegenereerd.   - HTML bestanden zoals die zijn gegenereerd uit geautomatiseerde workflows.
Canonieke id	De stabiele, machine-leesbare identifier van een entiteit (zangstuk, variant, uitvoeringsvorm of representatie) in opslag: lowercase ASCII volgens ^[a-z0-9_-]+$, zonder spaties, diacritica of Cyrillisch. Opmerkingen: - Voorbeelden: zangstuk-id antifoon-1-weekdagen, uitvoeringsvorm-id groningen. - Op de invoergrens mag een alias gebruikt worden; de resolver levert altijd het canonieke id voor paden, yaml, git en bron:…-referenties. - Niet verwarren met alias (menselijke werknaam) of met herkomst (waar iets vandaan komt).
Compositie	Een YAML-bestand onder composities/ in de bron-repository met geordende verwijzingen naar zangstukken (toekomstig: via zangstuk-id, variant-id, uitvoeringsvorm-id). Nog niet geïmplementeerd. Opmerkingen: - Nog niet geïmplementeerd in de bron-repository. - Niet verwarren met samenstelling (parochie-markdown met :::include) of sjabloon (markdown met :::include zoek=).
Control-token	een bracket-directive / bracket-token waarvan de tokenwaarde een ondersteunde control-tokenvorm is, zoals [*], [/], [*?] of [/?], en die niet als pitch-marker / hoogte-markering wordt geparseerd.
Conversiemechanisme	Een gedefinieerde, geautomatiseerde en herhaalbare tool CM die een bronbestand B omzet naar een afgeleide AB = CM(B). Opmerkingen: - Voorbeelden: vsa svg (VSA → SVG), vsa musicxml (VSA → MXL). - Het bestaan van een conversiemechanisme is het criterium waarmee onderscheid wordt gemaakt tussen bronbestand en afgeleide.
Diagnostic	een melding die door parser of validator wordt geproduceerd en ten minste een foutcode, severity / ernstniveau, bronlocatie en uitleg of context bij een vastgestelde afwijking bevat.
Diagnostische melding	Alias voor Diagnostic.
Do-context	de grondtooncontext waarbinnen relatieve toonhoogtebewegingen in VSA-notatie en in een vsa-template worden geïnterpreteerd; voor MusicXML-export of afspelen vastgelegd via blok-metadata (do, mode), niet via de zangtekst zelf. Opmerkingen: - Voorbeeld: do="F4" en mode="major" in een VSA-blok, .vsa-frontmatter, of een vsa-template. - Een begin-pitch-marker / hoogte-markering [:] betekent: start op de do-context.
EHM	Afkorting van Enkelvoudige hoogte-modifier.
ELM	Afkorting van Enkelvoudige lengte-modifier.
Enkelvoudige hoogte-modifier	een hoogte-modifier die uit precies één geldige EHM bestaat: een basis-hoogtebeweging, eventueel voorafgegaan door een halftoon-prefix.
Enkelvoudige lengte-modifier	een lengte-modifier die uit precies één geldige ELM bestaat en daarmee precies een duurpositie representeert.
Ernstniveau	Alias voor Severity.
Exportmechanisme	De manier waarop een samenstelling een bronbestand of afgeleide ontsluit voor een lezersdoel, via een :::include-directive met een exporttype. Opmerkingen: - Niet verwarren met conversiemechanisme (bestand → afgeleide in de toolketen). - Voorbeeld: :::include svg zoek="…" ::: kiest exporttype svg.
Exporttype	De naam die in een :::include <exporttype>-directive aangeeft welk exportmechanisme wordt gebruikt, zoals svg, coria of mxl. Opmerking: Huidige exporttypen: svg, coria, mxl.
Fixture	een vastgelegd voorbeeld of testset (meestal onder examples/) waarmee VSA-gedrag van parser, validator, renderer of CLI reproduceerbaar wordt gecontroleerd; vaak met vaste verwachte uitvoer.
Formulelabel	een frase-id (bijv. 1, 2, laatste) of frase-anker (bijv. e. st., l. st.) die wordt gebruikt door onze tooling; ze staan boven de notenbalk van een formulepartituur. Opmerkingen: - Alle formulelabels staan op dezelfde hoogte, boven de noten, zonder autoplace. - Een frase-anker heeft daaronder nog een pijl die strak naar de betreffende noot wijst; die pijl is geen tweede label. - Schrijf in docs ‘formulelabel’ (TermRef) als je het bladmerk als geheel bedoelt; gebruik frase-id of frase-anker als je het type bedoelt.
Frase-anker	een label op een template-event (e.st., l.st., vl.st., l.lgr.) dat op het toonboekblad aangeeft welke tekstklemtoon (eerste / laatste / voorlaatste streek, of start van het slotmelisma op de laatste lettergreep) op die noot hoort te vallen. Opmerkingen: - Op het blad: afkorting e. st., l. st., vl. st., l. lgr. als formulelabel, met een pijl onder de afkorting die naar de noot wijst. - l.lgr. wijst naar het begin van een slotmelisma: die noot en alle noten erna in de frase horen bij de laatste lettergreep. - De YAML-waarde is zonder spaties (l.st.); op het blad mét spaties (l. st.). - Schrijf in docs ‘frase-anker’ (TermRef), niet los ‘anker’.
Frase-id	de machineleesbare id van een template-frase in een vsa-template (1, 2, laatste, …); op het toonboekblad het cijfer of woord in een cirkel of vierkant boven de eerste noot van die frase. Opmerkingen: - De id is 1, 2, laatste, enzovoort — ongeacht of het blad een cirkel of een vierkant toont. - Op het blad is de frase-id een formulelabel; in YAML is het de sleutel van phrases:. - Schrijf in docs ‘frase-id’ (TermRef), niet los ‘id’ of ‘frase-nummer’.
geldige VSA-notatie	VSA-notatie die de validator (vsa validate) accepteert: syntactisch en semantisch in orde volgens de actieve severity / ernstniveau-regels (syntaxfouten zijn altijd hard).
Geregistreerde representatie	Een representatie waarvoor een source-entry bestaat in de bron-repository die haar koppelt via file:, access: of status:. Opmerkingen: - Het tegenovergestelde van een parochie-lokale representatie. - Registratie vindt plaats via promotie: een PR naar de bron-repository met source-entry en bronbestand.
Glyph	een zichtbaar grafisch teken dat de renderer tekent voor een VSA-markering (bijvoorbeeld een streep van een hoogte-modifier of een onderstreping van een lengte-modifier), los van de zangtekst zelf. Opmerkingen: - Voorbeeld: / in {/Hei_} wordt als bovenglyph gerenderd; _ als onderglyph. - Pitch-markers / hoogte-markeringen en control-tokens kunnen eveneens als glyphs of layout-aanwijzingen worden weergegeven.
Height modifier	Alias voor Hoogte-modifier.
Herkomst	Metadata die beschrijft waar een zangstuk, variant, uitvoeringsvorm of representatie vandaan komt — mens, traditie, publicatie of parochie — maar niet zijnde een bronbestand of de bron-repository zelf. Opmerkingen: - Herkomst mag onbekend zijn: de entiteit bestaat desondanks. - Herkomst is geen bestand; het is metadata (zoals reference: in zangstuk.yaml).
Hoogte-markering	Alias voor Pitch-marker.
Hoogte-modifier	een modifier die voor het zangelement in een VSA-scope staat en bestaat uit een geldige EHM of uit meerdere geldige EHMs gescheiden door &.
Hugo-content	Alias voor Hugo-output.
Hugo-output	een artifactset die door een VSA-buildstap gegenereerde Hugo-compatibele Markdown en de daarbij verwezen assets bevat.
Laddergraad	een toonpositie op de ladder binnen een do-context (do, re, mi, …), optioneel chromatisch (#/b) en met octaafverschuiving (do-1); in een vsa-template de canonieke vorm van SATB-pitches. Opmerking: Voorbeeld bij do: F4, mode: major: mi = A4, sol-1 = C4.
Lengte-modifier	een modifier die na het zangelement in een VSA-scope staat en bestaat uit een geldige ELM of uit meerdere geldige ELMs gescheiden door &.
Length modifier	Alias voor Lengte-modifier.
Manifest	Een YAML-bestand met vaste bestandsnaam (variant.yaml of uitvoeringsvorm.yaml) dat precies één entiteit op variant- of uitvoeringsvorm-niveau registreert en uitsluitend metadata over die entiteit beschrijft. Opmerkingen: - Niet verwarren met npm-package-manifest, PWA-manifest, CI-build-manifest of andere generieke gebruiken van het woord manifest. - zangstuk.yaml in de bron-repository is geen manifest — dat volgt het source-entry-model. - Een manifest is zelf geen representatie, bronbestand of samenstelling.
Metadata	gegevens die als gestructureerde blokparameters of YAML-frontmatter bij VSA-bronmateriaal staan, verwerking of identificatie sturen en zelf niet tot de zichtbare VSA-notatie behoren.
Modifier	een tekenreeks die binnen een VSA-scope als hoogte-modifier voor het zangelement of als lengte-modifier na het zangelement wordt geparseerd.
Muzikale positie	de kleinste muzikale eenheid binnen VSA-notatie: één relatieve toonhoogtebeweging (één EHM), één duur (één ELM) en een koppeling aan één zangelement in een VSA-scope. Opmerkingen: - Voorbeeld: {/tekst_} bevat één muzikale positie (hoogte /, zangelement tekst, duur _). - Samengestelde modifiers met &, zoals {/&/tekst_&-}, leveren meerdere muzikale posities binnen één scope (melisma).
Parochie-lokale representatie	Een bronbestand of inline-notatie in een parochie-repo die nog niet geregistreerd is in de bron-repository. Opmerkingen: - Na promotie (PR naar bron-repository) wordt een parochie-lokale representatie een geregistreerde representatie. - Parochie-lokale representaties staan onder content-source/lokaal/<zangstuk-id>/<variant-id>/….
Parser	een component die VSA-brontekst of tokens volgens de grammatica omzet naar expliciete AST / syntactische boom-nodes, bronlocaties behoudt en geen semantische reparaties of renderlogica uitvoert.
Pitch-marker	een bracket-directive / bracket-token met de vorm [<EHM>:], waarbij <EHM> leeg is of een geldige EHM bevat. Opmerkingen: - Voorbeeld: [:] of [/:] vóór of na zangtekst; zonder afsluitende : is het geen pitch-marker. - Onderscheid met toonhoogte-overgang: [//:/] is geen pitch-marker (niet-lege inhoud na de middelste :).
Pitch-transition	Alias voor Toonhoogte-overgang.
Projectconfiguratie	Alias voor vsa.toml.
Promotie (registratie)	De overgang van een parochie-lokale representatie naar een geregistreerde representatie, door het toevoegen van een source-entry en bijbehorend bronbestand in de bron-repository via een PR. Opmerkingen: - Bij promotie blijven de canonieke ids behouden. - Promotie vereist een PR op de bron-repository met source-entry én bronbestand.
Publicatie	een proces dat gegenereerde demo-, preview- of productie-output bouwt, controleert en beschikbaar maakt voor GitHub Pages of hergebruik.
Reciteertoon	een template-event (of bladnotatie) waarop een variabel aantal syllaben op hetzelfde SATB-akkoord wordt gezongen; in een vsa-template gemarkeerd als role: recite. Opmerkingen: - Op het blad als brevis-kop (| | O | |), zonder teken erboven; dat is geen aparte VSA-ELM, maar de recite-rol. - In YAML: role: recite. In MuseScore-MSCX: halfnoot (2 tellen), stemloos, <headType>breve</headType>.
Renderer	een component die een gevalideerde AST / syntactische boom of daarvan afgeleid layoutmodel omzet naar concrete uitvoer, zoals SVG, JSON, Markdown, hugo-output of MusicXML, zonder de AST semantisch te wijzigen.
Renderer-directive	Alias voor Control-token.
Representatie	Een bestand waarin een uitvoeringsvorm concreet is vastgelegd. Opmerkingen: - Vormen: vsa-notatie, scan van een partituur, MusicXML/MXL als bron, audio, e.d. - Onderscheid van afgeleide: .svg of .mxl die een tool volledig uit een bronbestand herhaalt, is een afgeleide, geen representatie. - Onder dezelfde uitvoeringsvorm mogen meerdere representaties bestaan (bijv. scan + getrouwe vsa-bestand).
Samengestelde hoogte-modifier	een hoogte-modifier die uit twee of meer geldige EHMs bestaat die onderling door & zijn gescheiden.
Samengestelde lengte-modifier	een lengte-modifier die uit twee of meer geldige ELMs bestaat die onderling door & zijn gescheiden.
Samenstelling	Een markdown-document (met VSA-directives) dat representaties ordent voor een lezersdoel, zonder zelf representatie te zijn. Opmerkingen: - Voorbeelden: zondag-toon-1.md, antifonen-hemelum.md. - Een samenstelling is het ingevulde (opgeloste) resultaat van een sjabloon. - Niet verwarren met compositie (org-brede ordered list van zangstukken in yaml) of sjabloon (markdown met :::include zoek=).
Scope	Alias voor VSA-scope.
Severity	een waarde die aan een diagnostic / diagnostische melding is gekoppeld en aangeeft of de vastgestelde afwijking als blokkerende fout of als waarschuwing moet worden behandeld.
Source-entry	Een element in de sources:-lijst van zangstuk.yaml in de bron-repository, met een uniek id binnen dat zangstuk; registreert een representatie of placeholder op het huidige platte model. Opmerkingen: - Het id-veld van een source-entry correspondeert met het representatie-id. - Meerdere source-entries kunnen meerdere representaties registreren, of (legacy) nog niet onderscheiden variant/uitvoeringsvorm-structuur bevatten — bij nieuw werk gebruik het vier-niveaumodel.
Syntactische boom	Alias voor Abstract Syntax Tree.
Template-event	de kleinste muzikale stap in een template-frase: een rol (open, reciteertoon, cadens, link), een duur als enkelvoudige lengte-modifier, en SATB-laddergraden. Opmerkingen: - Optioneel: optional: true (haakjesnoot) of een frase-anker. - Schrijf in docs ‘template-event’, niet los ‘event’.
Template-frase	een genaamde melodische eenheid binnen een vsa-template (bijv. id 1, 2, 1a of laatste), opgebouwd uit geordende template-events. Opmerkingen: - Op toonboekbladen vaak als omcirkeld cijfer of label laatste (frase-id). - Schrijf in docs bij voorkeur ‘template-frase’ (TermRef), niet los ‘frase’.
Tooncontext	Alias voor Do-context.
Toonhoogte-overgang	een bracket-directive van de vorm [<oude-EHM>:<nieuwe-EHM>] die een bewuste sprong in relatieve toonhoogte aangeeft zonder zichtbare output op het blad. Opmerkingen: - Org-term (discoverability): bron/docs/terms/toonhoogte-overgang.md. Normatieve syntax/semantiek/rendering blijft hier in VSA-tooling. - Onderscheid met pitch-marker / hoogte-markering: markering eindigt op :]; overgang heeft niet-lege inhoud na de middelste : vóór ].
Uitvoeringsvorm	Een concrete realisatie van een bepaalde variant van een zangstuk, waarbij de muzikale identiteit van die variant behouden blijft. Opmerkingen: - Twee uitvoeringsvormen van dezelfde variant van een zangstuk kunnen verschillen in::   - de keuze van instrumenten/zangers die verschillende stemmen vertolken   - de manier waarop bepaalde loopjes (omhoog-omlaag of omgekeerd) worden uitgevoerd   - de verdeling van lettergrepen over de noten
Validator	een component die een geparseerde AST / syntactische boom of VSA-invoer toetst aan semantische en normatieve regels en overtredingen als diagnostics / diagnostische meldingen rapporteert zonder ze stilzwijgend te repareren.
Variant (van een Zangstuk)	Een zekere zelfstandige muzikale realisatie van het zangstuk, dat zich van andere varianten van datzelfde zangstuk onderscheidt door geheel eigen en wezenlijk andere muzikale kenmerken. Opmerkingen: - Varianten van het zangstuk dat we kennen als de Cherubijnenhymne zijn gemaakt door Kastorski, Tchikhinashvili, Rachmaninov en anderen. - Twee varianten van hetzelfde zangstuk klinken heel anders; als je de tekst niet hoort of zou kennen kun je denken dat het uitvoeringen van verschillende zangstukken zijn. - Vergelijkbare begrippen die buiten de scope van deze terminologie ook wel worden gehanteerd zijn bewerking, versie, setting, compositievariant.
Vereenvoudigde Slavische Accentnotatie	wordt gebruikt om te verwijzen naar een formele notatie voor het vastleggen van zangstukken en ook naar de toolset waarmee zulke vastleggingen kunnen worden gevalideerd en naar publiceerbare vormen worden omgezet.
VSA	Afkorting van Vereenvoudigde Slavische Accentnotatie.
vsa-bestand	Een bestand met de extensie .vsa waarvan de inhoud uitsluitend syntactisch geldige vsa-notatie bevat — d.w.z. door de vsa-tooling foutloos wordt geparseerd en gevalideerd. Opmerkingen: - Een vsa-bestand is een bronbestand dat tegelijk als representatie van een uitvoeringsvorm fungeert. - Bestanden in bron-repository staan onder sources/vsa/ in de zangstuk-map; de bestandsnaam weerspiegelt de herkomst, bijv. groningen.vsa. - Afgeleide formaten (.svg, .mxl) worden door vsa-tooling uit een vsa-bestand gegenereerd en worden niet in de bron-repository opgeslagen.
VSA-blok	een tekstfragment in een Markdownbestand dat begint met ::: vsa-notatie en eindigt met :::, beide aan het begin van een regel, met daartussen VSA-notatie; typisch ontdekt en verwerkt door de vsa-toolset (o.a. vsa blocks, vsa validate, vsa process).
VSA-inline-include	Alias voor include-vsa.
VSA-notatie	Het tekstgebaseerde notatieformaat waarmee liturgische zangteksten worden vastgelegd: een formeel gespecificeerde taal met scopes, modifiers en bracket-directives, parseeerbaar en valideerbaar door vsa-tooling. Opmerkingen: - Een vsa-bestand is een bronbestand en tevens een representatie van een uitvoeringsvorm. - VSA-notatie sluit aan bij de notatiepraktijk zoals beschreven in het Nederlandse Liturgikon (Den Haag, 1968). - VSA-notatie is niet bedoeld als vervanging van historische neumennotaties, maar als een formeel definieerbare variant van de vereenvoudigde praktijk in Nederlandse orthodoxe parochies. - Bracket-tokens zoals hoogte-markeringen en toonhoogte-overgang zijn onderdeel van de notatiesyntaxis; de normatieve grammatica staat in vsa-tooling.
VSA-scope	een tekstfragment dat met { begint, met } eindigt, geen whitespace binnen de accolades bevat en door de parser kan worden opgesplitst in optionele hoogte-modifier, verplicht zangelement en optionele lengte-modifier. Opmerkingen: - Voorbeeld: {/Hei_} — hoogte-modifier /, zangelement Hei, lengte-modifier _. - Lege {} of {te kst} (spatie) zijn geen geldige VSA-scope.
VSA-tekst	tekst waarin naast gewone tekst ook constructies in VSA-notatie voorkomen; een VSA-tekst kan door de vsa-toolset worden geparsed, gevalideerd en omgezet (bijvoorbeeld naar SVG).
VSA-template	een machineleesbaar YAML-document dat een formulematige liturgische melodie vastlegt (frasen, herhaling of vaste volgorde, reciteertoon, ankers, SATB-laddergraden) binnen een do-context, bedoeld om later tekst uit VSA erop te mappen. Opmerkingen: - Voorbeeld: tropaarmelodie toon 4 als YAML met cycle 1,2 en slotfrase laatste. - Een vsa-template is geen zangstuk; het is een herbruikbare formulebeschrijving.
VSA-tooling	De Python-toolchain (vsa CLI) waarmee vsa-notatie-bestanden worden geparseerd, gevalideerd en omgezet naar afgeleiden zoals SVG en MusicXML. Opmerkingen: - De vsa-CLI biedt subcommando's voor validatie, rendering en export; zie de CLI-referentie. - VSA-tooling genereert afgeleiden uit bronbestanden; de afgeleiden zelf worden niet in de bron-repository opgeslagen. - De tooling bevindt zich in de repo orthodox-ronl/VSA-tooling.
vsa.toml	een projectconfiguratiebestand met de naam vsa.toml dat herkende VSA-toolinginstellingen bevat voor rendering, output of validatie.
vsa.toolset	de verzameling van vsa-gerelateerde tools waarmee vsa-blokken kunnen worden opgezocht, gevalideerd, gerenderd, enz.
Zangelement	het verplichte tekstfragment binnen een VSA-scope waaraan optionele hoogte-modifiers en lengte-modifiers hangen; de gezongen lettergreep of tekst die bij de muzikale posities hoort. Opmerkingen: - Voorbeeld: in {/Hei_} is Hei het zangelement. - Lege {} heeft geen zangelement en is geen geldige scope.
Zangstuk	een inhoudelijke eenheid die een afgebakend gezang of muzikale tekst vormt en zelfstandig kan worden geïdentificeerd, vastgelegd, verwerkt of gepubliceerd.