Semantiek (draft)

Status: draft v0.

Sync-contract (lengte-posities)

Binnen elke maat moeten alle lyrics-regels van het systeem en alle stemregels dezelfde structuur van lengte-posities hebben:

1. Hetzelfde aantal L-stukken (events), waarbij een recite-run als één L-stuk / één positie telt;
2. Bij elk melisma-stuk: hetzelfde aantal &-slots in elke lyrics-regel en in elke stemregel.

Kolomuitlijning in de editor is voor invoer optioneel comfort: wat telt voor validatie is de telling, niet het aantal spaties. Gegenereerde en canonieke bestanden volgen wél de canonieke kolomuitlijning.

Ongelijke partituurnoten onder één lettergreep

Soms beweegt de sopraan onder één lettergreep over drie tonen, terwijl de tenor één noot aanhoudt. Op de lyrics-regel staan dan drie slots; de tenor schrijft toch drie slots, met aanhouden:

L: … Ster~&~&~ …
S: … a4&b4&c5 …
T: … d4&-&- …

d4&-&- betekent semantisch hetzelfde als d4&d4&d4. Bij export naar MSCZ (partituur) trekt tooling opeenvolgende melisma-noten op dezelfde hoogte samen tot één noot waarvan de duur de som is van de slot-duren. Playback-.mxl houdt de slots apart (Coria).

Reciteertoon

Een L-stuk tussen ( … ) is een recite-run: meerdere lettergrepen (en eventueel meerdere woorden), één hoogte-stuk per stem. Optionele ELM direct na ) zet de duur; zonder ELM geldt de recite-standaard (export: breve). Uitgewerkte voorbeelden: Syntax — reciteertoon.

L: (Eer aan de Va-der,) Geest_. |
S: f#4                      f#4 |

Hier zijn twee posities: de recite-groep, daarna Geest_. (zelfde toon, andere duur — daarom een apart L-stuk).

Directives: @do, @mode, @oct

Praktische beschrijving van alle gedefinieerde @-keywords (inclusief @title, @tekst, @sectie, @start): Keywords.

Deze sticky toon-directives mogen:

• bovenaan het bestand;
• aan het begin van een sectie (vóór of na @sectie);
• tussen LSATB-systemen van dezelfde sectie.

Geldigheid: een directive geldt vanaf het eerstvolgende LSATB-systeem onder die regel, totdat dezelfde soort directive opnieuw wordt gezet. Eerdere systemen in de sectie houden de oude waarde. Types overrulen elkaar niet: @oct laat @do ongemoeid.

Directive	Betekenis	Default
@do	Grondtoon van de do-context, bv. F4 of G4	F4
@mode	Modus, bv. major	major
@oct	Schrijfoctaaf per stem, bv. @oct S=0 A=0 T=-1 B=-1	alle stemmen 0

Ontbrekende stem in @oct → 0 voor die stem.

Schrijfoctaaf

@oct B=-1 verschuift het schrijf-do van de bas: laddergraden zonder suffix, beginankers (B-: / T\5:), EHM-eindankers (||-, ||\3) en toonnamen a–g zonder wetenschappelijk cijfer tellen t.o.v. dat schrijf-do (@do + @oct voor die stem). Een suffix - / + / -2 op een laddergraad of toonnaam telt extra t.o.v. het schrijfoctaaf.

Do-octaaf: a–g zonder cijfer liggen in het halfopen interval [schrijf-do, schrijf-do + 12). Bij @do F4 is c = C5 (= so), niet C4.

Wetenschappelijke cijfers op toonnamen (g3, bb4, c4) zijn absoluut (wrap bij C) en negeren @oct.

Absolute en relatieve hoogte

Zie ook het werkplan mvsa-v0-syntax.md §2 en Syntax — regelidentifier.

De regelidentifier zet de default/start van een stemregel:

Regelidentifier	Stijl-default	Beginanker
S: (geen EHM)	Absoluut (do-re-mi of a–g)	Geen; eerste absolute token zet de lopende toon
S-: / T\6:	Relatief (vsa-achtig)	De EHM in de identifier (zelfde rol als @start voor die stem)

Daarnaast op de regel zelf:

• EHM in een hoogte-stuk: relatief t.o.v. de lopende toon van die stem.
• Laddergraad / toonnaam: zet de lopende toon absoluut t.o.v. het schrijf-do (@do + @oct; anker, ook op een relatieve regel).
• Mix per stem of per hoogte-stuk is toegestaan.
• Op laddergraden: + / - achter de naam = octaaf, geen kruis. Kruis/mol: # / b (prefix of suffix; ook gecombineerd met octaaf als so-# / fa#-) of Nederlandse namen (fis / bes). Details en verboden spellingen: Syntax — kruis en mol.

Octaafsuffix so- = so-1; kale -/+ betekent −1 / +1. Andere octaven vereisen een cijfer (so-2).

@start S=- en S-: betekenen voor stem S hetzelfde beginanker; de identifier-vorm is de voorkeur als de EHM bij die stemregel hoort.

Lopende toon over systeembraken

De lopende toon van elke stem loopt door over LSATB-systeembraken (lege regel tussen systemen), in de volgorde waarin export of validatie de systemen afloopt:

Context	Volgorde
Export playback (.mxl)	sections_for_layout: bij @speelplan de klinkende (uitgeschreven) vorm
Export partituur (.mscz)	Bladvorm: documentvolgorde, elk speelblok één keer (tenzij expand-vangnet)
Eindanker-check / normalize	Documentvolgorde

Gevolg: een kale - (of ~ als hoogte) aan het begin van een nieuw systeem betekent “zelfde toon als de laatste klinkende noot van die stem in het vorige systeem” — precies wat soft-wrap na import schrijft.

Beginanker wint: staat op de nieuwe stemregel een EHM in de regelidentifier (S-:, T\6:, …) of een expliciete @start-toewijzing voor die stem, dan wordt de lopende toon opnieuw gezet en geldt leading - ten opzichte van dat anker (niet ten opzichte van het vorige systeem).

Zonder beginanker en zonder eerdere toon blijft het gedrag: - klinkt als schrijf-do (zoals binnen één systeem vóór de eerste absolute toon).

Ankers: zetten vs. checken

Plaats	Rol	Voorbeeld
EHM in de regelidentifier	Zet de lopende toon (beginanker), zoals @start	S-:, T\6:
Token aan de maatstreep	Checkt alleen de lopende toon na die maat; wijzigt die niet	\|mi, \|/
Laddergraad als hoogte-stuk	Zet de lopende toon (klinkt / telt als lengte-positie)	… mi \|

Eindanker (maatstreep)

Vorm en disambiguatie: Syntax — eindanker aan de maatstreep.

• Kale streep (|, ||, …): geen marker, geen check. (Geen equivalent van VSA-[:]: die lege vorm bestaat in mvsa niet.)
• EHM na de streep (|/, |-, |\6, …): dezelfde EHM-inhoud als in VSA (zonder […:]). De verwachte ladderpositie is die van de EHM t.o.v. het schrijf-do van die stem (@do + @oct); die wordt vergeleken met de berekende lopende toon van de stem na de maat.
• Absoluut (|mi, ||fa, |g4, …): verwachte toon absoluut t.o.v. het schrijf-do / wetenschappelijk octaaf.

Bij mismatch: error. Bij match: de lopende toon blijft ongewijzigd (geen reset).

Pitfalls rond ~

Het teken ~ is op de L-regel alleen ELM (duur). Recite markeer je met ( … ), niet met een leading ~.

Rol	Waar	Voorbeeld
Recite-groep	Tussen ( en )	(hei-li-ge)
ELM (duur 1×, geen glyph)	Direct na lettergreep, na ), of als slot	li~, (ia,)~

Gevolg:

• (hei) is recite op “hei”.
• hei~ is lettergreep “hei” met ELM-duur ~ (geen recite).
• In melisma’s heeft ELM-~ de voorkeur boven ELM-- vóór een lettergreepstreepje: schrijf li~&~-ge, niet li-&--ge (dubbele - is ambigu voor lezer en kuiser).
• Canoniek op L: lone standaard-lengte is impliciet (geen ~ na de lettergreep). Schrijf ~ wél in &-melisma (ziel~&~) en na recite-) als de duur geen breve is (()~, (ia)~ — zonder ELM na ) = breve). Kale ELM-- is invoer-tolerantie (kuiser → eerst ~, daarna lone ~ weglaten). Woordstreepje met extra breedte: spaties vóór -letter (…_&_ -li).

De kuiser mag recite-haakjes niet stilzwijgend weghalen of ELM-~ niet in woordstreepjes veranderen.

Canonieke layout vs. tolerantie

Onderwerp	Canoniek	Kuiser
Standaard-lengte op L	Lone ~ weggelaten; ~ bij &-melisma en na ) (niet-breve); - hoort bij lettergrepen	Eenduidige ELM-- → ~, daarna lone ~ weg; waarschuwt bij ambiguë - (regel + kolom)
Woordstreepjes	- direct vóór de volgende lettergreep; bij breedte spaties ervóór (hei -li)	Geen stille hei- li→hei-li-collapse; Pyphen-warnings bij ontbrekende / verdachte streepjes
Maat-/sectiestrepen	Op alle LSATB-regels op dezelfde posities	Mag strepen van één regel naar de andere kopiëren als eenduidig
Kolomuitlijning	Zie Syntax — canonieke kolomuitlijning	Mag losser zijn; gegenereerde output en voorbeelden zijn strikt
Directives	Sticky tot overrule	—

Semantiek (sync-telling) hangt niet van kolommen af: ongelijke spaties mogen in losse invoer. De standaardlayout die tooling schrijft (en die in examples/mvsa hoort te staan) volgt wél de kolomregel.

Relatie tot eenstemmige VSA

ELM-betekenissen en de idee van do-context komen uit VSA 1.0. mvsa herdefinieert geen eenstemmige VSA-scopes {…} op de L-regel. Chromatische alias + in EHM’s blijft een open punt in VSA zelf; op mvsa-laddergraden is + octaaf.